پرسش و پاسخ (۲) پیشرفت کشورهای اسلامی
سوال :
با سلام علت کند پیشرفت کردن کشورهای اسلامی چیست راه کار برای ما چیست ؟
پاسخ :
بررسی علل واماندن مسلمانان از پیشرفت در تکنولوژی و پیش افتادن دیگران در این عرصه، از موضوعات بسیار مهمی است که بررسی آن نیازمند تحقیق گسترده تاریخی و اجتماعی است. مسلما یک سری عوامل در این زمینه دخیل بودهاند که بایستی آنها را شناخت وارزیابی کرد که به صورت اختصار به آنها اشاره میکنیم:
الف) در آموزههای دینی اسلام تکیه بسیار زیادی بر عقل و تعقل، تفکر و تدبر شده است. در قرآن مجید این کلمات و مفاهیم به اشکال گوناگون به کار رفته است:
۱-چهل و نه مرتبه ریشه عقل به صورتهای مختلف (تعقلون، یعقلون، یعقلها، تعقل و عقلوه)
۲-هیجده مرتبه ریشه فکر (تفکرون، یتفکرون و فکر)
۳-هشت مرتبه ریشه دبر (به معنای تدبّر)
۴-چندین بار ریشه نظر (به معنای نگریستن و تأمل)
۵-دهها مرتبه ریشه رای (به معنای مشاهده)
۶-عقل از دیدگاه اسلام اولین مخلوق الهی و با شرافتترین آنها قلمداد شده است.
ب ) مسلمانان با تکیه بر تعالیم وحی در طول ده قرن بلکه بیشتر پرچمدار پیشرفت و ترقی در جهان بوده اند. اگر اندکی تاریخ علم و تمدن را مطالعه کنیم، درخواهیم یافت که تحولات اروپا و نوگرایی علمی و فکری آن (رنسانس) در قرن شانزدهم به بعد عمیقا تحت تأثیر تمدن اسلامی بوده است. مطالعه تاریخ جنگهای صلیبی و روابط اروپا و مسلمانان به روشنی این حقیقت را نشان میدهد.
ج ) تردیدی نیست که اگر مسلمانان از تعالیم وحی فاصله نمی گرفتند و قوام سیاسی و وحدت اجتماعی خود را حفظ می کردند، هماکنون نیز می توانستند از هر نظر جلوتر از غرب باشند؛ چرا که هماکنون نیز اگر به جای درگیریهای بیهوده و اتلاف منابع خود، دست وحدت به یکدیگر بدهند و به ریسمان الهی چنگ بزنند، میتوانند قدرتی بزرگ با امکاناتی وسیع در سطح جهان باشند و با چند برنامه و استفاده از استعدادها، از نظر فنآوری نیز به رقابت با دیگران بپردازند.
د ) آنچه که موجب عقبماندگی صنعتی و سیاسی مسلمانان گشته فاصله گرفتن آنان از اسلام و برداشتهای بدون دلیل از دین بوده است. برداشت غلط از زهد، دنیا، دعا و قدرت موجب عقبماندگی شده وگرنه همین مفاهیم در صدر اسلام و حتی در غرب، موجب پیشرفت شده است. بلی، باید اعتراف کرد که رواج اندیشههای صوفیگرانه و برخی انحرافات دیگر فکری نقش مؤثری در جاماندن مسلمانان از قافله صنعت و پیشرفت داشته است.
ز ) نکته دیگری که باید به آن توجه کنید، بحث اعتقاد و عدم اعتقاد به نیروی ماورای طبیعی است. غرب هیچگاه به طور عام و گسترده منکر ماوراء الطبیعه نبوده و اکنون نیز نیست. بیشتر یا تمامی دانشمندان اروپا معتقد به خداوند و ادیان الهی بودهاند. پس بایستی این فرضیه خود را دگرگون سازید و ریشه را در جای دیگر جستوجو کنید. بنابراین به طور خلاصه باید گفت:
اولاً، پیشینه تمدن مسلمانان در طی قرنهای متمادی، نشان میدهد نه تنها دین موجب عقبماندگی نیست؛ بلکه اعتقاد به دین در کنار عمل به آن، سبب درجات بالایی از پیشرفت و رشد میگردد. ثانیا، تنها مسلمانان و کشورهای اسلامی نیستند که به این گرفتاری مبتلا هستند، بلکه کشورهای غیراسلامی و سکولار نیز در فقر مطلق یا نسبی باقی ماندهاند. ثالثا، در کشورهای پیشرفته نیز، به رغم در اختیار داشتن منابع فراوان و دسترسی به ارقام بالایی از رشد اقتصادی، رفاه همگانی تحقق نیافته است و به طور معمول گروه خاصی از رهآورد توسعه بهره میگیرند. رابعا، اندیشه و تمدن اسلامی امروزه جانمایه نیرومندی برای احیا دارد؛ برعکس تمدن غرب که به شدت گرفتار انحطاط فرهنگی و زوالپذیری شده است. در این فرصت اگر مسلمانان بخواهند جایگاه شایسته خود را دریابند، رعایت نکات زیر ضروری است:
۱- بالا بردن سطح شناخت و بینشهای دینی در همه ابعاد آن
۲- تقویت روح ایمان، تقوا، استواری در دین و مبارزه با کژیها
۳- ارتقای دانش و سطح علمی
۴- ارتباط وثیق و همدلی در سطح بینالملل اسلامی و تعاون و همکاری گسترده و همه جانبه
۵- از میان برداشتن نظامهای فاسد
۶- تلاش همه جانبه و همگانی در جهت ایجاد و احیای تمدن عظیم و مدینه فاضله اسلامی
۷- اعتماد به نفس و دوری از خودباختگی. اما این که گفته ید(درذهن خود) اگر پاسخ داده شود که علت عقب ماندگی ما عمل نکردن به دستورات دینی است می گوییم مگر غرب دین دارد که پیشرفت کرده؟ جوابش این است که نقطه شروع پیشرفت غرب چند مسأله بود:
الف) وجدان کاری. ب ) انضباط اجتماعی. ج ) تلاش علمی. و هر سه مسأله از آموزه های دینی هستند که ما عمل نمی کنیم ولی آنها عمل می کنند. حال یا از ادیان الهی گرفته اند یا با عقل خداداد به این نتیجه رسیده اند پس درست است که آنان قرآن و فرامین اهل بیت را به عنوان دین قبول ندارند ولی عمل آنها در ابعاد مذکور مطابق دستورات دینی است.
برای آگاهی بیشتر کتاب های زیرا مطالعه نمایید :
۱- علل پیشرفت و انحطاط مسلمین، زینالعابدین قربانی
۲- علل ضعف و انحطاط مسلمین در اندیشههای سیاسی و آرای اصلاحی، سید جمالالدین اسدآبادی، احمد موثق
۳- آمریکا پیشتاز انحطاط، روژه گاردی، ترجمه: قاسم منصوری
۴- علل انحطاط تمدنها، قانع عزیزآبادی
۵- ریشههای ضعف و عقبماندگی مسلمانان، رجبی
۶- رمز عقب ماندگی ما، امیر شکیب ارسلان، ترجمه: محمد باقرانصاری
۷- تاریخ فتوحات اسلامی در اروپا، شکیب ارسلان، ترجمه: علی دوانی
۸- به سوی قرآن و اسلام، حسین انصاریان
۹- تاریخ تمدن، ج ۴، ویلدورانت، ترجمه: گروهی از نویسندگان
۱۰- فرهنگ اسلام در اروپا، زیگرید هونکه، ترجمه: مرتضی رهبانی
۱۱- تاریخ تمدن اسلام و عرب، گوستاولوبرن
۱۲- تمدن اسلامی پیشگام در علوم و فنون جدید، ج ۱ و ۲، بولتن اندیشه شماره ۱۷ و ۱۸ نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها
۱۳- نگاهی به تاریخ جهان، جواهر لعل نهرو
۱۴- تمدن اسلامی از زبان بیگانگان، محمدتقی صرفی
۱۵- تاریخ تمدن اسلام، جرجی زیدان
۱۶- حدود خسارت جهان و انحطاط مسلمین، مصطفی زمانی
سوال یکی از کاربران گرامی
سوالات خود را بپرسید :: ارسال سوال
مطالب مرتبط :
برچسب مطلب
ارسال...
در حال بارگزاری ...