چگونگی دستگیری و دلایل تبعید امام کاظم (ع)
یک کارشناس تاریخ اسلام درباره دلایل دستگیری و تبعید امام موسی کاظم(ع) گفت: اقوال متفاوتی وجود دارد اما قطعاً سخنچینی و سعایت یک یا دو نفر از خاندان امام(ع) نزد خلیفه موجب شد تا هارونالرشید مستمسکی علیه آن حضرت بیابد و بر ایشان تعرض کند.
بیستم شوال سال ۱۷۹ هجری قمری مصادف است با سالروز دستگیری امام موسی کاظم علیهالسلام در مسجدالنبی توسط هارونالرشید است. به همین مناسبت، گفتوگویی با «محمدحسین رجبی(دوانی)»، عضو هیئت علمی دانشگاه و کارشناسان تاریخ اسلام انجام دادیم.
وی در ابتدای این گفتوگو اظهار داشت: نقل قولهای متفاوتی در خصوص دستگیری امام موسی کاظم (ع) توسط هارونالرشید وجود دارد اما نظر قطعی در این زمینه آن است که امام کاظم به دلیل آنکه از زمان پدر بزرگوارشان مکتب اهل بیت(ع)، هویت خویش را به جهان اسلام عرضه داشت و مردم نیز این مکتب را در قالب فقه و کلام جعفری میشناختند، از اینرو حضرت توانسته بودند پایگاههایی را در اقصینقاط جهان اسلام برپا کنند.
وی عنوان کرد: امام کاظم(ع) با ارسال نمایندگانی به شهرهای مهم علاوه بر فراهم کردن شرایط ویژه برای تماس مردم با ایشان موجب شدند تا شیعیان، مسائل خود را به محضر حضرت رسانده و دستورات امام کاظم را را پیگیری کنن،د از این رو هارونالرشید نمیدانست که چگونه مقابل امام کاظم(ع) موضع گیرد چراکه امام(ع) بهانهای را به دست او نمیدادند.
این کارشناس تاریخ اسلام با بیان اینکه سخنچینی و سعایت یک یا دو نفر از خاندان امام(ع) نزد خلیفه موجب شد تا هارونالرشید مستمسکی علیه حضرت بیابد، افزود: برخی گفتهاند فردی به نام «یحیی برمکی» از رجال سیاسی دستگاه هارون، عامل خیانت برادرزاده امام(ع) شد و نقلهای دیگر نیز حاکی از آن است که یکی از برادران امام کاظم(ع)، برادرزاده آن حضرت و کسانی که به جایگاه ایشان حسادت میکردند نزد هارون رفته و از امام(ع) بدگویی کردند لذا هارون تا آن اندازه به خود، جرئت داد که امام کاظم (ع) را دستگیر کرده به بصره و سپس به بغداد تبعید کرد.
وی ادامه داد: در تاریخ، وجود دارد که نزدیکان هارون به وی گفتند که ما نمیدانستیم در بغداد و دارالسلام مسلمانان دو خلیفه وجود دارد که هارون با شنیدن صحبتهای آنان به شدت عصبانی شد و منظورشان را جویا شد یکی از آنها پاسخ داد: مثلاً تو خلیفه بغداد هستی اما مردم در مدینه موسیبن جعفر(ع) را امام خود دانسته، مسائل خود را از ایشان پرسیده و همچنین وجوهات شرعی خویش را از راههای دور برای ایشان ارسال میکنند!
رجبیدوانی تصریح کرد: هارونالرشید در سال ۱۷۹ هجری در سفری که ظاهراً به نیت حج به سوی حجاز رفته بود و بنا بر نقل تاریخ، در کنار مضجع شریف حضرت رسول(ص) ایستاد و خطاب به پیامبر(ص) اعلام کرد: «من چارهای جز، دستگیری این فرزندت را ندارم چرا که در امور حکومتی من خلل ایجاد کرده است» سپس فرمان دستگیری امام کاظم (ع) را صادر کرد و با وجود ناله و ضجه مردم مدینه امام(ع) را از مدینه به سوی بصره روانه کرد و برای آنکه بیش از این حساسیت مردم برانگیخته نشود دو محمل را فراهم کرد که یکی را به سوی بصره و دیگری را به سوی بغداد فرستاد تا مردم نتوانند حضرت کاظم (ع) را یاری رسانند.
وی با اشاره به اینکه امام موسی کاظم به مدت یک سال در شهر بصره زندانی بودند، گفت: هارون از پسر عموی خود که حاکم بصره بود درخواست کرد تا وجود مقدس امام(ع) را به شهادت رساند اما او نپذیرفت و از این رو هارون امام کاظم(ع) را از بصره به سوی بغداد منتقل کرد و حضرت ۴ سال در زندان بغداد بودند تا آنکه هارون نتوانست حتی امام زندانی را تحمل کند لذا اقدام به شهادت ایشان کرد.
* تأکید ائمه بر خدمت به اسلام، اگرچه ظاهراً در قالب پذیرش حکومت ظالمان باشد
این استاد دانشگاه در پاسخ به سؤالی مبنی بر آنکه زندگی و دوران امامت امام موسی کاظم(ع) چگونه میتواند درسی برای نسل جوان باشد، خاطرنشان کرد: آنچه که در سیره امام کاظم(ع) آشکار است نپذیرفتن حاکمیت غاصبان و جباران بر مسلمانان است هرچند که آنها بخواهند در اشکال مختلف به آنها اظهار لطف و محبت داشته باشند اما به هیچ وجه نباید حاکمیت جور را پذیرفت چراکه ائمه اطهار علیهمالسلام رنج زندان، بازداشت و حبس را تحمل کرده و نه تنها نسبت به جباران و ظالمان روی خوش نشان نمیدادند بلکه حاضر به همکاری با آنها نیز نبودند.
وی با تأکید بر آنکه در راه هدف، پذیرش مشکلات، سختی و صبر و مصائب درس بزرگی است که از سیره امام موسی کاظم میتوان گرفت، افزود: داستان معروفی در ارتباط با «صفوان جمال» وجود دارد این فرد از اصحاب امام کاظم (ع) و صاحب شتران زیادی بود که آنها را به دیگران کرایه میداد هارون نیز برای انجام کاری تعدادی از این شترها را اجاره کرده بود امام(ع) به صفوان فرمود: تو امید داری که پول خودت را از هارون پس بگیری و آیا تو راضی هستی که او زنده بماند تا پول تو را پس دهد صفوان گفت بله، امام کاظم(ع) فرمودند همان اندازه که تو حاضری تا جبار غاصبی زنده بماند تا بتوانی به درآمدی دست یابی این از تو پذیرفته نیست.
رجبیدوانی عدم پذیرش حاکمیت جباران و غاصبان ولو اینکه به لحاظ مادی برای ما دارای منفعت باشد را از درسهای مهم مقاومت امام کاظم (ع) خواند و افزود: همچنین امام کاظم(ع) یکی از یاران خویش را به نام «علیبن یقطین» را که مورد توجه و علاقه هارون بود را به عنوان فرد نفوذی به دستگاه هارون فرستادند تا با استفاده از امکانات حکومتی بتواند علاوه بر جلوگیری از ترویج ظلم و ستم علیه مردم و شیعیان، حوائج و نیازهای آنها را نیز برطرف کند.
وی ادامه داد: امام (ع) از یک طرف مردم را از امید داشتن به زنده بودن جباری مانند هارونالرشید منع میکنند اما از طرفی هم فردی را میفرستند تا بتواند از آن موقعیت برای کم کردن بار ظلم بر مردم و رفع حوائج آنها استفاده کند این مسئله در واقع، نشان دهنده مسیری است که اگر انسان در چنین شرایطی قرار گیرد طبق سیره امام کاظم(ع) از یک طرف باید با جباران درگیر بوده و در طرف دیگر اگر نمیتواند درگیری ایجاد کند باید به هر روش ممکن از بروز ظلم جلوگیری کند بنابراین، باید به این شیوه حضرت عمل کرد اگرچه به قیمت همکاری ظاهری با آن دستگاه باشد اما باید در راستای خدمت به مؤمنان و اسلام ناب محمدی تلاش کرد.
مطالب مرتبط :
برچسب مطلب
ارسال...
در حال بارگزاری ...