عضو پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی عنوان کرد: همانگونه که نمی‌توان گفت نباید به دنبال تعبیر خواب و مسائل مربوط به آن رفت به همان دلیل هم نمی‌توان گفت که باید آن را رها کرد، چرا که برخی از خواب‌ها روزنه‌ای به عالم ملکوت است.

 نهم شوال مصادف است با سالروز وفات «ابن سیرین» یکی از افرادی که به داشتن علم تعبیر خواب شهرت دارد. از این رو و به دلیل اهمیت و جایگاه خواب‌گذاری میان توده‌ مردم، این گفت‌و‌گویی با حجت‌الاسلام والمسلمین حسن رمضانی انجام شده است.

* آیا می‌توان تقسیم‌بندی خاصی را برای خواب‌های که می‌بینیم، داشت؟

ـ یک دسته از خواب‌ها چیزی نیست جز افکار، تخیلات و اوهامی که انسان در زمان بیداری با آنها سر و کار دارد که در عالم رویا نیز آنها را مشاهد می‌کند و در روایات از این نوع خواب‌ها به «حدیث نفس» تعبیر می‌شود لذا هیچ کاشفیتی در عقاید و افکار این فرد، نهفته نیست مگر اینکه شخص به وسیله این خواب‌ها افکار خود را آشکار می‌کند و در واقع این خواب کاشف اصرار، نیت و تخیلات او خواهد بود.
دسته دیگر خواب‌ها القائاتی است که از ناحیه شیطان صورت می‌گیرد و بر اساس آنچه در روایات وجود دارد ممکن است شیطان در عالم رویا القائاتی را برای انسان داشته باشد که مسائل را به صورت الفاظ و صور به شخص القا می‌کند که این نوع خواب، کاشفیتی از متن واقعیات نداشته مگر اینکه شخص ، تحت القائات شیطانی قرار گرفته است.
دسته سوم خواب‌های هستند که واقعا شخص واقعیات و حقایقی را در عالم واقع، برای تخیلات و اوهام خویش مشاهد می‌کند که از آن به «اتصال به عالم خیال منفصل» تعبیر می‌شود در این نوع از خواب‌ها انسان به برخی از مراحل وجود، وصل می‌شود و با توجه به این اتصال، از حقایقی که قرار است در عالم محقق شود اطلاع پیدا می‌کند لذا هر چه که از عالم ماده در عالم رویا محقق می‌شود قبل از آنکه در عالم دنیا و ماده ظهور پیدا کند در عوالمی پیش از این عالم که از آن به «کتب، کتاب‌های آسمانی و سماوی» تعبیر می‌شود که اعمال انسان در لوحی محفوظ و کتابی مبین به ثبت می‌رسد.
در عالم رویا ممکن است انسان به یکی از این کتاب‌های آسمانی و الواح الهی وصل شود که اتصال به یکی از این عوامل منجر به اطلاع یافتن از حقایقی می‌شود که بعدها در عالم دنیا برای وی عینیت می‌یابد مانند فرد «خبرنگار» که وقتی می‌خواهد خبر خاصی را منتشر کند پیش از انتشار، از متن آن خبر مطلع است اما مردم عادی، زمانی به متن خبر دست می‌یابند که آن از طریق نشریه و یا روزنامه منتشر می‌شود اما آن فرد خبرنگار به دلیل آنکه به سایر مراحل انتشار و تنظیم دسترسی دارد زودتر از سایر مردم از متن خبر مطلع می‌شود.
از این رو پیش از آنکه در عالم دنیا حقیقتی ظهور پیدا کرده و محقق شود در مراحل قبلی در کتب و الواح ثبت شده است و  شخص در عالم رویا با آن عالَم و با آن کتاب ارتباط برقرار کرده و متصل می‌شود که در واقع با این اتصال، از حقایق مربوطه مطلع می‌شود.

* آیا خواب‌های صادقه نیز درجه بندی و دارای مراحلی هستند؟

-بله، در واقع، رویای صادقه روزنه‌ای به عالم ملکوت و دریچه به عالم غیب است که دارای انواع و اقسامی است در قسم نخست، انسان همه آنچه را که مشاهد می‌کند اشیاء را بدون هیچ تصرف و تغیری دیده و عیناً همان‌ها را در عالم واقع می‌بینند بدون آنکه میان آنچه که در خواب مشاهد کرده و چیزی که محقق می‌شود ذره‌ای تفاوت وجود داشته باشد طبیعتاً این نوع از خواب به هیچ تعبیر و تفسیری نیاز ندارد چرا که متن واقع، برای او نمود پیدا کرده و در عالم خارج نیز محقق شده است اما برخی از خواب‌های این چنینی دچار تغییر و تصرف می‌شوند و قوه خیال و واهمه انسان نمی‌تواند عین همان چیزی را که از عالم بالا وجود دارد را در خواب ببیند لذا فرد، حقیقت تصرف شده را مشاهده می‌کند و در اینجا است که خواب شخص نیازمند تعبیر است چرا که آنچه را که فرد مشاهده کرده در عالم خارج عیناً محقق نمی‌شود بلکه باید از آنچه که مشاهده شده به مطلبی منتقل شود که در اصل، چیزی دیگری بوده است به طور مثال شخص در عالم واقع با توجه به ارتباطی که با عالم معنا برقرار می‌کند به یک متد علمی و شعبه‌ای از شعب معرفت مرتبط می‌شود که در عالم رویا قوه خیال این شخص آنچه را که دیده به صورت نوشیدن آب و شیر در خواب است به این صورت که در حال نوشیدن یک لیوان آب خنک و یا لیوان شیر گورایی است این امر به ظاهر نوشیدن شیر و یا آب است اما در متن واقع بهره مندی از علم و یا معرفت به شمار می‌رود لذا شخصی که به فنون تعبیر مطلع است، می‌تواند شخص خواب دیده را از این خواب عبور داده و وی را به عالم معنا پیوند دهد.
به طور مثال اگر شخص در عالم خواب مرگ را ببینید در عالم واقع ضد آن چه را که مشاهده کرده اتفاق می‌افتد که همان مرگ بوده است.

* چه عواملی بر کیفیت خواب‌های ما تأثیر می‌گذارد؟

ـ خواب‌های ما متأثر از نوع، زمان، مکان، فصل و حتی شغل افراد است اگر آن لیوان آب و یا شیر گوارا را فرد تاجری و یا یک دانشجو وطلبه آن را در خواب بییند هر کدام به یک نوع، تعبیر می‌شود با وجود آنکه صورت خواب در هر سه فرد یکسان است اما با توجه به حرفه و شغل افراد ، این خواب می‌تواند تعبیری متفاوت در مورد آنها داشته باشد.
در همین راستا لازم است که به خواب فردی که برای تعبیر خواب خود، نزد ابن سیرین آمد، اشاره کرد؛ فرد خواب بییننده خطاب به ابن سیرین گفت: «در خواب دیدم در جنوب دار العمار و مقر حکومتی مشغول خوردن خرما هستم ابن سیرین به او گفت ازناحیه فرماندار مورد ملاطفت قرار می‌گیری و یا آنکه هدیه‌ای را از جانب سلطان دریافت خواهی کرد» از این رو تعبیر خواب همانطور شد که ابن سیرین آن را بیان فرموده بود اما همان شخص در زمان کمتر از ۶ ماه دوباره آن خواب را دید و برای بار دوم نیز به خدمت ابن سیرین برای تعبیر خواب خود آمد ابن سیرین گفت: «این بار از ناحیه استاندار یا فرماندار مورد تنبیه قرار خواهی گرفت فرد تعجب کرد و رو به ابن سیرین گفت من چندی پیش نیز این خواب را دیده بودم اما تعبیر شما در هر دو بار برای من متفاوت بود ابن سیرین پاسخ داد دفعه اول واقعاً فصل خرما بود و بر روی درختان، خرما مشاهده می‌شد اما اکنون که فصل خرما نیست و از درختان خرما چیزی جز چوب خشک نمی‌بینیم لذا در عالم واقع نیز تو چوب خواهی خورد» از این رو در روز آینده این فرد مورد تنبیه سلطان قرار گرفت لذا فصل خواب در کیفیت تعبیر خواب مؤثر است پس بین عالم معنا و صوری که ما در عالم رویا می‌بینیم ارتباط مستقیمی وجود دارد اگر فرد علاوه بر درک صحیح میان معنای با صوری که در خواب، مشاهده شده است بتواند ارتباط مناسبی را برقرار کند وی می‌تواند معبّر خوبی بوده و تعابیر زیبایی را از خواب‌ها ارائه دهد.

* آیا رفتن به دنبال علوم غریبه نظیر تعبیر خواب کار صحیحی است و آیا اصولاً لزومی برای انجام این کار وجود دارد یا خیر؟

-به طور کلی همانگونه که نمی‌توان گفت نباید به دنبال تعبیر خواب و مسائل مربوط به آن رفت به همان دلیل هم نمی‌توان گفت که آن را رها کرد چرا که خواب انواع گوناگونی داشته و برای هر کدام از آنها حکم مختلفی لحاظ می‌شود ما انسان‌ها نیز وظایف متفاوتی در برابر هر کدام از خواب‌ها داریم وقتی خواب‌ها به صورت تخیل، اوهام و القائات شیطانی باشد ارزشی برای پیگیری کردن ندارند اما از آنجا که برخی از خواب‌ها روزنه‌ای به عالم ملکوت هستند نمی‌توان آن را رها کرد و نسبت به آنها بی‌تفاوت بود بنابراین لازم است که این نوع از خواب‌ها مورد توجه قرار گرفته و تعبیر آن را از افراد متخصص جویا شد.

* چگونه می‌توان یک رویای صادقه دید؟ اصلولاً آیا هر فردی می‌تواند رویای صادقه ببینید؟

-اگر طعام انسان‌ها پاک بوده و تفکر صیحی داشته و تخیلات و اوهام خود را بر اساس قوانین عقلی و شرعی مرتب کنند یقیناً در عالم رویا خواب‌های صحیح، روشن، زلازل و مطابق با واقع را مشاهده خواهند کرد در واقع این نوعی بهره مندی از ملکوت است که برای افراد رقم می‌خورد اما برای آنکه تخلیات فاسد و تخلیات وهم آلوده از ذهن انسان دور شوند باید شخص تخیلات خود را سامان داده و آنها را در راستای واقعیت قرار دهد تا اینکه بتواند در عالم رویا از خواب‌های وهم آلوده به دور باشد. هر چه انسان از خطاها و انحرافات در عالم بیداری مصون بوده، از گناه اجتناب و بر اساس ضوابط شرعی رفتار کند در عالم رویا از واقعیات بیشتری بهره مند خواهد شد بنابراین فردی که اهل فسق و وجور است خواب‌های او بی‌حساب و کتاب بوده و ارزشی ندارد.

* آیا خواب تحت اراده و اختیار انسان است و آیا می‌توان فرد و یا موضوع مورد نظر خود را در خواب دید؟

ـ این گونه نیست که خواب، صد در صد تحت اراده انسان باشد چه بسا بسیاری از خواب‌ها بدون اراده انسان صورت می‌گیرد اما اینکه انسان می‌تواند نوع تخیلاات خود را در عالم رویا مشاهده کند تحت اختیار او است از این رو او می‌تواند به تخیلاات خود صورت خاصی ببخشد و به دیگر معنا مرتب کردن و جهت دهی در تخلیات، در دیدن نوع رویا مؤثر است در همین راستا می‌توان به یک نمونه اشاره کرد؛ فردی به دوست خویش گفت من می‌دانم تو چه خوابی را خواهی دید گفت امشب در خواب می‌بینی که مشغول خوردن «نجاست» هستی لذا او آنقدر به این فکر فرو رفت که من چرا و چگونه این کار را انجام خواهم داد و آنقدر ذهن خود را به آن مشغول کرد تا آنکه شب واقعاً گفته دوست خود را در خواب دید بنابراین از جهت روانی هر آنچه را که انسان در عالم بیداری با آن سر و کار داشته باشد همان را در عالم رویا خواهد دید لذا اگر این اختیار، مدنظر باشد خوب امکان دارد اما بسیاری از خواب‌ها بدون اختیار فرد، رخ می‌دهد.

* با توجه به متن روایات آیا برقراری ارتباط با افرادی که از دنیا رفته‌اند در عالم خواب امکان‌پذیر است یا خیر؟ آیا دستور عملی خاصی در این رابطه وجود دارد؟

-در روایات اسلامی برای مشاهده پیامر (ص) و ائمه معصومین (ع) در عالم رویا دستور خاصی ذکر شده از جمله داشتن طهارت و خواندن نمازی خاصی پیش از خواب که دستور آن در کتاب «مفاتیج الجنان» آمده است اما این بدان معنا نیست که اگر این اعمال انجام شود فرد حتماً موفق به دیدن فرد مورد نظر خواهد شد این یکی از شرایط است نه تمام آن و از متن روایات استفاده می‌شود که این امر محال نیست و قطعیت هم ندارد بلکه سایر شرایط شخصیتی و فردی در تحقق رویا صادقه مؤثر است.

* در خصوص کتاب‌های تعبیر خوابی که در بازار موجود است، آیا این کتاب‌ها معتبرند و چرا ما نمی‌توانیم صورت‌های را که در خواب مشاهده کنیم با متون این کتاب‌ها مطابقت دهیم؟

ـ درکتاب‌های تعبیر خواب، هر خوابی با توجه به تفاوت‌های شخصیتی افراد خواب بیننده، تعبیر شده است به طوری که ممکن است یک خواب مشخص را ۱۰ نفر بییند اما برای هر کدام تعبیری متفاوت با دیگری بیان شود لذا اینکه کتاب‌های تعبیر خواب باید در اختیار افراد خبیر و آگاه قرار گیرد و همه افراد نمی‌توانند با مراجعه به آن نتیجه مطلوب را به دست آوردند بنابراین، کتاب تعبیر خواب مانند داروخانه است لذا همانگونه که انسان مریض نمی‌تواند با ورود به داروخانه و مشاهده انواع داروها دارویی متناسب با مشکل خود بیاید بلکه باید پزشک مشکل او را با دارو تطبیق داده و سپس با توجه به خصوصیات وی، دارویی متناسب تجویز کند قضیه خواب و کتاب‌های تعبیر خواب نیز به همین گونه است باید شخص متخصص و آگاه با توجه به بینش و بصیرتی که در مورد موضوع دارد از کتاب تعبیر خواب بهره مناسب را گرفته و سپس تعبیری نیکو را ارائه دهد.

* آیا افراد فوت شده می‌توانند به خواب اقوام زنده خود بیایند؟ آیا دیدن خواب فرد فوت شده به شرایط روحی فرد خواب بیینده بستگی دارد یا آنکه فرد فوتی باید خصوصیات خاصی را داشته باشد؟  

ـ این امر به اعمال صالح اشخاص و کم بودن تعلقات دنیایی آنها بستگی دارد. اموات هر چه آزادتر، بی تعلق و وارسته باشند بیشتر می‌توانند در خواب اقوام خود و یا افرادی را که به آنها علاقه‌مند هستند، ظاهر شوند از این‌رو هر چه تعلقات دنیایی افراد بیشتر باشد آنها محروم تر خواهند بود چه بسا انسان‌هایی که در این دنیا به نشئه آخرت و عالم برزخ انتقال پیدا می‌کنند اما آنقدر گرفتاری دارند که اصلا امکانی برای آنها فراهم نمی‌شود تا به خواب کسی آمده و با او ارتباط برقرار کنند و در واقع، این امر به خاطر کثرت اشتغالات و وابستگی‌های است که به صورت غل و زنجیر به دست و پای آنها پیچیده شده است.
در خصوص شرایط تحقق خواب باید گفت شخصیت خواب بیینده و فردی که فوت شده است هر دو در دیدن خواب مؤثر است روح فرد فوت شده باید آزاد باشد تا بتواند در خواب افراد زنده ظاهر شود و فرد خواب بیینده نیز باید آنقدر پاک باشد که لیاقت ارتباط با او را داشته باشد.

* برخی افراد را می‌بینیم که به لحاظ شرعی اعتقادات درستی ندارند و در واقع اهل رعایت موازین شرعی نیستند پس چگونه است آنها رویاهای صادقانه‌ را مشاهده کرده و حتی ممکن است یکی از ائمه اطهار را در خواب بییند آیا این با مطلب قبلی، متناض نیست؟

ـ خیر، انسان یا باید برای دیدن رویا صادقه، عملکرد صالحی را داشته باشد و یا آنکه خداوند متعال برای مصلحت مهمی که برای وی در نظر گرفته است راه و نشانه‌ای را در خواب به فردی که از نظر ما عمل درستی ندارد القا می‌کند، پس یا باید خود شخص عمل درستی داشته باشد و از صلاحیتی برخورد باشد که بتواند حقایق را در عالم رویا مشاهد کند و یا بنا به مصلحتی که برای او وجود دارد راهی جز خواب دیدن وجود ندارد و خداوند متعال نیز از این طریق می‌خواهد سیستم اطلاعاتی را به شخص ابلاغ و منتقل کند.
 گفت‌وگو از؛ سمیه نبی :: فارس

مطالب مرتبط :

• نشانه‌‌های شیعه از منظر آیت الله استادی
• فواید ذکر خدا و پیامبر خدا
• ضرورت مدیریت در اسلام
• سند هویت شیعه به دست امام صادق (ع)
• مؤمن دین کیست

ابن سيرين, تعبير خواب, تعبير خواب و تأثير آن بر زندگی انسان ها, تعبیر خواب ابن سيرين, تعبیرخواب, تعبیرخواب ابن سيرين