یک آیه و چند نکته
قصه; یوسف از بهترین داستانهای قرآنی است که برگرفته از چشمه; نور وحی و بازگوی پاکی یوسف میباشد. یوسف در آزمایشی دشوار پاکیش بر همگان آشکار گشت که:
)ولقد همّت به وهمّ بها لولآ ان رءا برهان ربّه کذلک لنصرف عنه السّوء و الفحشاء أنّه من عبادنا المخلصین) (سوره; یوسف،آیه; ۲۴) «همانا آن زن در کشاکش وصل او کوشش کرد، اگر لطف و دلیل روشن حق را ندیده بود. ولی ما میل او را از عمل زشت بگردانیدیم که همانا او از بندگان خالص ماست».
به یقین آن برهانیکه یوسف از پروردگار خود دید همان برهانی است که خدا به بندگان مخلص خود نشان میدهد و آن نوعی از علم مکشوف و یقین است که نفس آدمی با دریافتش چنان تسلیم میشود که دیگر میل به معصیت نمیکند و این برهان که خدا نشانش داده، عبارت از عصمت الهیه و عاملی است که نتیجهاش علم و یقین میباشد، اما نه از علمهای معمولی.
برهان به هرگونه دلیل محکم و نیرومندی گفته میشود که موجب روشنایی مقصود شود.
«برهان رب» در این جا یعنی:
۱٫روح ایمان و تقوا و تربیت نفس و مقام عصمت.
۲٫آگاهی او نسبت به حکم گناه«زنا».
۳٫ مقام نبوت و معصوم بودن از گناه.
۴٫امداد الهی به خاطر عمل نیک.
۵شرم گینی و خجالت در محضر الهی.
براساس این تفسیر، از یوسف هیچ حرکتی که نشانه; تصمیم بر گناه باشد، سرنزده، حتی در دل هم تصمیم نگرفتهاست.
قرآن مجید این لحظه; زود گذر حساس و بحرانی را که در میان دو زمان آرام و قابل اطمینان قرار گرفته بود، در آیه; فوق ترسیم کرده است. بنابراین، منظور از جمله )همّ بها لولا ان رءا برهان ربه) این است که در کشمکش غریزه و عقل، یوسف تالب پرتگاه کشیده شد، اما ناگهان بسیج فوق العاده; نیروی ایمان و عقل، طوفان عزیز را درهم شکست تاکسی گمان نکند، اگر یوسف توانست خود را از این پرتگاه براند، کار سادهای انجام داده؛ زیرا عوامل گناه و هیجان در وجود او ضعیف بوده است. هرگز؛ او نیز برای حفظ پاکی خویش، در این لحظه; حساس دست به شدیدترین مبارزه و جهاد با نفس زده است.
امام صادق(ع) فرمود: برهان رب همان نور علم و یقین و حکمت بود که خداوند در آیات قبل فرموده )و آتیناه علماً و حکم) و در بعضی از روآیات آمده که مراد از برهان، مشاهده; قیافه; پدر یا «جبرئیل» است هر چند برای این سخن سند محکمی وجود ندارد.
نکتههایی که از آیه استفاده میشود:
الف جهاد با نفس؛ در آیه; ۵۳ به نقل از یوسف میگوید: من نفس خویش را از عیب تبرئه نمیکنم؛ زیرا نفس اماره انسان را به کارهای ناروا وا میدارد، مگر آنکه خدا به لطف خود نگه دارد و خدای من بسیار آمرزنده و مهربان است.
نفس امّاره انسان را به سوی زشتیها سوق میدهد و اگر با عقل و ایمان کنترل نشود، انسان یکباره سقوط میکند. یوسف سربلندی خود را در این آزمایش به لطف و رحم خداوند میداند. در روآیات زیاد خطرات نفس و تبرئه; آن و رضایت از نفس مطرح شده و راضی بودن از نفس را نشانه; فساد عقل و بزرگترین دام شیطان دانستهاند.
ب پاداش اخلاص و تقوا و پاکی؛ به یوسف علم تعبیر خواب عطا شد و به مقام پادشاهی سرزمین مصر رسید و این پاداش کسانی است که در شدت قدرت و شهوت، پاکدامنی خود را حفظ کنند. مانند ابن سیرین که در جوانی و اوج زیبایی گرفتار زنی آلوده شد، آن زن او را با نقشهای شیطانی به خلوت گناه دعوت کرد، ولی ابن سیرین با برنامه; الهی، خویش را از دست او رهانید. پس خداوند به خاطر دوری او از گناه به او علم تعبیر خواب آموخت.
ج متانت و عفت بیان؛ در آیات واژه یا سخنی که نشانه; بیادبی باشد، دیده نمیشود.
آیه از یک سو ترسیم دقیقی از خلوتگاه عشق است؛ خلوتگاهی که آنچنان تحریکآمیز بود که اگر یوسف مقام عصمت یا عقل یا ایمان نداشت، گرفتار شده بود. از سوی دیگر، پیروزی نهایی یوسف را در چنین شرایطی بر دیو شهوت طغیانگر به شکل زیبایی توصیف نموده است. سرانجام دشمن سرسخت به پاکی او اعتراف کرد و این نتیجه; پاکدامنی و پرهیز از گناه است. هر کس تقوا پیشه کند، خداوند راه گشایش بر او قرار میدهد و از آنجا که گمان نمیبرد، به او روزی میدهد.
«تو پاک باش و در راه پاکی استقامت کن، خداوند اجازه نمیدهد، نا پاکان شخصیت تو را به باد نیستی دهند».
بشارت :: مرداد و شهریور ۱۳۸۸ – شماره ۷۲
مطالب مرتبط :
برچسب مطلب
ارسال...
در حال بارگزاری ...