« و إذ قال ربک للملائکة إنّی جاعل فی الارض خلیفة…؛
و آنگاه که پروردگارت به فرشتگان گفت: من قرار دهنده ی خلیفه‌ای به روی زمین هستم…» (سوره بقره، آیه۳۰)
بر اساس قرآن کریم، آدم در زمین و از خاک، آفریده شده است.۱
در بعضی از آیات آمده که خداوند آدم را از خاک و در برخی از آیات دیگر اشاره دارد که از گل چسبناک:« طین لازبٍ »۲ و در جای دیگر می‌گوید: از لجن: « من حمأٍ مسنون »۳ و در جای دیگر از گلِ خشکی چون سفال: « خلق الانسان من صلصالٍ کالفخّار »۴ آفرید.
قدر جامع این تعبیرها آن است که خداوند خلقت آدم را از خاک آغاز فرمود و سپس خاک را با آب در آمیخت و بصورت گِل در آورد و آنگاه لجن نمناک مانند سفال شد.۵
و در وجه تسمیه آدم گفته‌اند که این کلمه عبری به معنای زمین و خاک است که معنای ساخته شده از خاک را تداعی می‌کند.برای این نام (آدم) چهار وجه ذکر شده است:
۱٫ چون جسم آدم از خاک روی زمین گرفته شده است.(ادیم)
۲٫ چون پوست او گندمگون بوده است.(آدم)
۳٫ چون او از درآمیخته شدن عناصر گوناگون و نیروهای مختلف آفریده شده است.(أدمة: الفت و اختلاط).
۴٫ چون او از دمیده شدن روح الهی معطّر شده است.(ادام: آنچه طعام را خوش بو می‌سازد.)۶

بهشت آدم :

« و قلنا یا آدم اسکن أنت و زوجک الجنّة…؛
و به آدم گفتیم، خود و همسرت در این بهشت سکونت گزینید.» (سوره بقره، آیه ۳۵)
« جنّة » در اصل به معنای پوشیده از دید است، چنان که « جنة اللّیل » یعنی: شب تاریک شد و به کودک پنهان در رحم، جنین و به موجودات نامریی جن گفته می‌شود، همینطور به زمین پوشیده از درخت جنّت؛ یعنی بوستان و بهشت گفته می‌شود.۷ بهشتی که آدم و همسرش در آن سکونت داشتند، از نظر بعضی از مفسران، همان بهشت خلد برین و بعضی گفته‌اند: بهشتی از بهشت‌های آسمان غیر از بهشت خلد است؛زیرا بهشت خلد، بهشتی دائمی است که در آن تکلیف نیست. و بعضی نیز گفته‌اند: بهشت بوستانی از بوستان‌های روی زمین است.۸ زیرا که شیطان به بهشت خلد راه ندارد.
الف: قرآن از قول شیطان نقل می‌کند که به آدم گفت:« هل أدّلک علی شجرة الخلد؛ آیا می‌خواهی تو را به درخت خلد؛ راهنمایی کنم».(سوره طه، آیه ۱۲۰)
ب: بعضی از فرمان هبوط چنین استفاده کرده‌اند که آدم در آسمان بود و فرود آمده‌است،این برداشت درست نیست؛ زیرا که قرآن درباره پیاده شدن حضرت نوح (علیه السّلام) از کشتی می‌فرماید « اهبط بسلام منّا…»(سوره هود، آیه ۴۸) و برای رفتن بنی اسرائیل به شهر می‌فرماید: « اهبطوا مصراً…»(سوره بقره، آیه ۶۱) از واژه هبوط استفاده کرده است.
ج: و نیز بهشت اخروی همیشگی است: « خالدین فیها لایبغون عنها حولا ؛ اهل بهشت در آن جاودانند و از آنجا گرایش به هیچ جای دیگر را ندارند.»(سوره کهف، آیه ۱۰۸) و بهشت آدم درست برخلاف آن است.۹
از طرفی خداوند در آغاز داستان آدم به فرشتگان فرمود: « انّی جاعل فی الأرض خَلیفةً؛ من قرار دهنده ی خلیفه‌ای به روی زمین هستم …»( سوره بقره، آیه ۳۰) و هیچ دلیلی نداریم که خداوند این آدمی را که در زمین آفریده به آسمانها برده باشد.

بهشت آدم در کدام نقطه زمین بوده است؟

از نظر تورات، رودی در بهشت جریان داشته که آدم را مشروب می‌ساخته و به چهارنهر تقسیم می‌شده است؛ نهر فیشون، جیحون، حدّقل و فرات.۱۰
از نظر بعضی از مفسران، بهشت آدم احتمالاً سرزمین قدس بوده است.۱۱و این احتمال مناسب با تأویل آیه فوق به فرمان سکونت بنی اسرائیل در سرزمین قدس در همین سوره است.«و اذ قلنا ادخلوا هذه القَریةَ فکلوا منها حیث شئتم رغداً…».(سوره بقره،آیه ۵۸)
بهشت عدن که به موجب این داستان مسکن آدم بود، بنا به عقیده بعضی از محققان در شمال بین النهرین، در دشت فرات میان شهرهای عنه و هیت قرار داشت و بعضی از محققان آن را در ملتقای فعلی دجله و فرات میان شهرهای اور و اوریدو نزدیک به خلیج فارس می‌دانند.۱۲

هبوط گاه آدم و حوّا در سر اندیب:

« قلنا اهبطوا منها جمیعاً…؛ گفتیم همگی از بهشت فرود آیید…» (سوره بقره، آیه ۳۸)
در بسیاری از روایات، کوه سراندیب(سیلان یا سری لانکا) را در جنوب هندوستان به عنوان محل هبوط و اقامتگاه اولیه آدم (علیه السّلام) ذکر کرده‌اند.۱۳ در این جزیره کوهی است که پرتغالیها آن را کوه آدم نامیده‌اند و گفته می‌شود در آن کوه جای پای آدم است.۱۴ارتفاع این کوه ۷۴۲۰ پاست.می‌گویند گیاهی که در این جزیره می‌روید از برگ‌هایی است که آدم با خود از بهشت حمل کرد.۱۵
مسلمانان ، مسیحیان و بودائیان به زیارت جای پای آدم که بر روی سنگی بر فراز کوه آدم حک شده، می‌روند.۱۶
منشاء این فکر که محل فرود آدم در جنوب هندوستان بوده،پندار بعضی از مفسران بر اساس آنچه در سِفر پیدایش تورات آمده است،می‌باشد.که در بهشت آدم چهار نهر جریان داشته که نخستین آن فیشون می‌باشد، فکر کرده‌اند رود نیشون نهر هند است و بهشت عدن در هندوستان و آدم و حوّا پس از خروج از هندوستان به جنوب جزیره سراندیب(سیلان) هبوط کرده‌اند.
اما وقتی باستان شناسان خرابه‌های بین النهرین را مورد کاوش قرار دادند، دریافتند که بهشت آدم در بین النهرین بوده است.۱۷

پی نوشت :

۱٫« إنَّ مَثَلَ عیسی عندَاللهِ کَمَثَلِ آدمَ خَلَقُه من تُرابٍ…».(سوره آل‌عمران، آیه ۵۹)
۲٫ سوره صافات،آیه۱۱٫
۳٫سوره حجر،آیه۲۶٫
۴٫ سوره الرحمن،آیه۱۴٫
۵٫ تفسیر مجمع البیان، علامه طبرسی، ج ۱، ص ۱۸۷٫
۶٫در روایتی از امام صادق(علیه السّلام) نقل شده که بهشت آدمی از بوستان‌های دنیا بود که خورشید و ماه بر آن می‌تافت و اگر از بهشت اخروی بود، هرگز از آن رانده نمی‌شد.(تفسیر نور الثقلین، ج ۱، ص ۹۲)
۷٫تورات، سفر پیدایش ۲؛ ۱۴٫
۸٫ تفسیر انوار التنزیل، قاضی بیضاوی، ج ۱، ص ۴۹٫
۹٫قاموس کتاب مقدس، جیمز هاکس، ص ۶۰۲٫
۱۰٫ تفسیر طبری، ج ۱، ص ۱۲۱٫
۱۱٫ فرهنگ معین، محمد معین، اعلام، ج ۱۱، ص ۷۴۴٫
۱۲٫ تاریخ طبری، ج ۱، ص ۱۲۱ ـ ۱۲۵ ، ۱۲۶٫
۱۳٫ رحله ابن بطوطه، ج ۴، ص ۱۸۱ ـ ۱۸۲٫
۱۴٫ مجله الهلال، سال ۱۳۵۲، شماره ۷، ص ۹۶۴٫
۱۵٫ تاریخ طبری، ج ۱، ص ۱۲۱ ـ ۱۲۵ ، ۱۲۶٫
۱۶٫ رحله ابن بطوطه، ج ۴، ص ۱۸۱ ـ ۱۸۲٫
۱۷٫ مجله الهلال، سال ۱۳۵۲، شماره ۷، ص ۹۶۴٫